Рекламный баннер 990x90px bantop

Олунньу 7-8 күннэригэр

10:54 09.02.2026 16+
Олунньу 7-8 күннэригэр

Хаҥалас улууһун 2 Малдьаҕар нэһилиэгин С.А. Григорьев аатынан "Аан-Аартык" култуура киинигэр Дойдуга Норуоттар сомоҕолоһууларын, Саха сиригэр Култуура, Хаҥаласка Биир санаанан айан-тутан түмсүүлээх буолуу сылыгар аналлаах төрүт угэс оһуохайы киэҥ эйгэҕэ, үүнэр көлүөнэ ыччакка тарҕатар сыаллаах "Бөртө оһуохайа" бастакы өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэх буолан ааста.

Өрөспуубулукэ Хаҥалас, Амма, Таатта, Мэҥэ Хаҥалас, Чурапчы, Нам, Ньурба улуустарыттан, Дьокуускай куораттан биллэр оһуохайдьыттар, Аан Дархан этээччилэр, барыта 34 кыттааччы кэлэн икки күннээх күүстээх күрэххэ кытынна.

Олохтоох дьаһалта култуура салалтата оһуохайы көҕулээччи Андрей Артамонов этиитин өйөөн бу күрэҕи тэрийдилэр. Өр сылларга Хаҥалас улууһун оһуохайын көруҥнэрин үөрэппит, Саха өрөспуубулукэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ Василиса Романова аата бу күн элбэхтик ахтылынна.

Күрэх сыала-соруга : оһуохай билиҥҥи туругун көрүү, олохсуйан сайдар суолун торумнааһын, үйэтитии, төрүт үгэскэ олоҕурбут туөлбэ оһуохайын дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдии, киэҥ эйгэҕэ таһаарыы, эдэр-эмэн оһуохайдьыттары элбэтии буолар.

Күрэх сүрүн бирииһин Бөртө Аан Дархан оһуохай этээччилэрэ Павлов С.С., Харитонов В.Н., Васильөв С.П. оҕолоро, сиэннэрэ уонна олохтоох дьаһалта туруордулар. Манна 12 саастарыттан үөһээ оҕолор, улахан дьон, оһуохайга сүгүрүйээччилэр кытыннылар. Бу күннэргэ манна үрдүк таһымнаах, дьууллуур сүбэ үлэлээтэ.

Улахан дьоҥҥо : дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээтэлэ - Тихонова Розалия Михайловна, Ньурба улууһун Эдэр ыччат үонна култуура Департаменын салайааччыта, Саха өрөспүүбүлүкэтин дьахталларга Аар Дархан оһуохайдьыта үонна 2025с. Нерюнгрига ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕын Дархан оһуохайдьыта, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Николаева Марта Тимофеевна - өрөспүүбүлүкэтээҕи оһуохай түмсүүтүн бэрэссэдээтэлин солбүйааччыта, Ил-Дархан оһуохайга бириэмийэтин стипендиата, Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Сунтаар улууһун уонна Хоро нэһилиэгин бочүоттаах олохтооҕо. Зедгенидзева Светлана Николаевна - Сүнтаар улууһун Түбэй култуура киинин дириэктэрэ, өрөспүүбүлүкэ оһуохайга Дархан этээччитэ, Олоҥхо ыһыаҕын Дархан оһуохайдьыта, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Хорүнов Валентин Васильөвич - СӨ Дархан этээчитэ, Дархан этээччилэр сүбэлэрин бэрэссэдээтэлэ, Максимова Изольда Степановна - Хаҥалас улууһун култуураҕа үонна духуобунай сайдыыга салалтатын исписэлииһэ, Покровскай куорат оһуохай түмсүүтүн салайааччыта, Харитонова Лидия Васильевна - Хаҥалас үлүүһүн "Арчы Дьиэтэ" норуот айымньытын киинин салайааччыта, оһүохай түмсүүтүн сүрүннээччи, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, туйгуна, Улахан Аан нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо.

Оголорго сүбэ маннык састаабынан үлэлээтэ: Каратаева Любовь Афанасьевна – Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норүоттар доҕордоһууларын дьиэтин иһинэн үлэлиир "Дьээ-буо" этнофольклор бөлөҕүн салайааччыта, Сунтаар улууһун, Тойбохой нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, СӨ үөрэҕириитин, эбии үөрэхтээһин туйгуна, Третьякова Ньургуяна Альбертовна - С.А. Григорьев аатынан "Аан-Аартык" култуура киинин фольклорга исписэлииһэ.

Күрэх олус бэркэ ааста. Бииртэн биир күүстээх куоластаах, айан таһаарар истиҥ тыллардаах эдэр-эмэн этээчилэр икки күнү быһа дьиэрэччи туойдулар.



Кыайыылаахтарынан ааттанылар:

Кылаан бириис хаһаайынынан - Мэҥэ Хаҥаластан эдэр, талааннаах оһуохайдьыт Дьүлүстаан Михайлов буолла.

12-17 саастаахтарга оһуохай күрэҕин кыайыылаахтарынан буоллулар:

- 1 ҮРДЭЛ - Дархан Тихонов (Хаҥалас, Улахан Ан)

- 2- ҮРДЭЛ - Богдан Слепцов (Хаҥалас, Улахан Ан)

- 3- ҮРДЭЛ - Айыллаана Попова (Таатта, Дьохсоҕон).

Анал ааттарынан бэлиэтэннилэр:

«Кылыһахтаах оһуохайдьыт» - Владимир Иванов (Хаҥалас, Улахан Ан), “Тэтимнээх оһуохайдьыт” - Надежда Дьяконова (Амма), “Эдэр кэскиллээх этээччи”- Алена Колодезникова (Таатта), “Киэн түһүлгэлээх оһуохайдьыт” - Леонид Максимов (Хаҥалас, Тумул), “Чуор куоластаах оһуохайдьыт”- Виолетта Данилова (Хаҥалас, Хачыкаат)



Улахан дьоҥҥо:

«Дархан этээччи» - Дьулустан Михайлов (Мэҥэ Хаҥалас)

«Далбар этээччи» - Таисия Кучурова (Нюрба)

3 үрдэл-(36+) - Николай Трофимов (Дьокуускай к.)

⁠2 үрдэл(36+) - Лариса Попова ( Таатта)

1 үрдэл(36+) - Афанасий Попов (Таатта)

3 үрдэл(18-35) - Вероника Иванова

2 үрдэл(18-35) - Ньургун Давыдов

1 үрдэл(18-35) - Станислав Иванов.

Анал ааттар иҥэрилиннилэр:

«Кылыгырас кылыһахтаах этээччи» - К.К. Петрова (Хаҥалас), « Төрүт үгэһи тутааччы» – З.С. Иванова (Хаҥалас), “Тэтимнээх этээччи”- А.Ф. Ющенко (Хаҥалас), «Саҥа холонооччу» - Макарова (Хаҥалас), «Киэҥ холку түһүлгэлээх этээччи»- Р. В. Иванов (Мэҥэ Хаҥалас), «Саҥа саҕалааччы уолаҥҥа» - А.В. Аммосов (Мэҥэ Хаҥалас), “Оһуохайы үйэтитээччи” - И.И. Потапов (Таатта), “Тэтимнээх этээччи”- А.Л. Егоров, “Уус-уран тыллаах этээччи” - Д.М. Пестряков, “Уус-уран хоһоонноох”- И.Я. Наумов (Таатта), “ДАЛБАР этээччи”- Таисия Кучурова (Ньурба).

Төгүрүк остуолга

Оһүохай күрэҕин түмүгүнэн төгүрүк остүол тула кэпсэтиини иилээн саҕалаан оһүохайы көҕүлээччи Андрей Артамонов, Александр Харитонов - оһүохай Аан Дархан этээччитэ Харитонов В.Н уола, СӨ култууратын туйгуна, үтүөлээх үлэһитэ ыыттылар.

Төгүрүк остуол кыттыылаахтара Оһүохай - саха итэҕэлин биир быстыспат ситимэ буолан дьонү түмэр, сомоҕолүүр аналлаах хайысха буоларын эттилэр. Ол курдук Улуу Айыы Ойууна В.А.Кондаков "Аар айыы итэгэлэ" кинигэтигэр, кини саха дьонүгар туһулаан төрүт хаҥаластарга анаан суруйбут этиитин А.В.Харитонов иһитиннэрдэ:

- "...Улуу өбүгэлэрбит улуу кистэлэҥнэрэ Ийэ Айылҕаҕа, Бүппэт куйаарга элбэхтик кистэнэн сылдьаллар. Былыргы Улуу хаҥаластар билиҥҥи ыччаттара! Эһиги уһуктар кэмҥит кэллэ. Бас-көс дьон эһигиттэн төрөөн-үөскээн кэлиэхтээхтэр эбээт! Төрүт хаҥаластар, Үөһээ Бүлүүгэ, Ньүрбаҕа, Сунтаар, Орто Халымаҕа төрүт сиргититтэн көһөн баран олохсуйбут Хаҥаластар ханнаҕытый?... Аар Айыы итэгэлин төннөрөн кини саргытын салайар, үрдүкү таһымнарга таһаарар кистэлэҥ күлүүс тыла баар. Ол иһин аан маҥнай эһиэхэ туһаайан этэбин. Аар-Айыы итэҕэлэ, бу хаҥаластар итэҕэллэрэ, онон ону чөлүгэр түһэриини саҕалыахтаахтар. Ити кинилэр мүччүрүйбэт ытык иэстэрэ бүолар..." диэн. Ытык киһибит этиитигэр олоҕуран төгүрүк остуол кыттылаахтара маннык быһаарыыны ылыннылар:

Бастакытынан, оһүохай саха итэҕэлин биир сүрүннүүр, дьонү сомоҕолуур көрүҥ бүоларын быһыытынан “Бөртө оһүохайа» бастакы өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэҕи салгыы сылын аайы ыытарга уонна сайыннарарга;

Иккиһинэн. Хаҥалас улууһугар оһуохай сөргүтүллэрин туһугар улуус нэһилиэктэрин аайы оһүохай түмсүүлэрин олохтуурга уонна онно оскуола оҕолорүн, ыччаттары сыһыаран күүстээх үлэни ыытарга;

Үсүһүнэн, улуус киинигэр Покровскайга, Дьокүүскай куорат Арчы дьиэтигэр ыытыллар эр дьоҥҥо анаммыт Алгыстары холобүр оҥостон, өрөбүл күннэргэ Покровскайга Алгыстары ыытар үгэһи олохтуурга. Алгыһы сомоҕолоһуу уонна Итэҕэл оһүохайынан түмүктүүргэ;

Төрдүһүнэн, Бастакы Прөзидеммит М.Е.Николаөв "...Народ должөн стать союзником своөго рүководства.." диэн этиитигэр олоҕуран, Аҕа баһылыктар оруолларын үрдэтэр баҕаттан, аҕа баһылыктар салайар дьоннорун кытары чугас уонна биир ситимҥэ буолалларын курдук, дьон кинилэри ытыктыырын, билинэрин туһугар сылын аайы ыытыллар ыһыахтарга нэһилиэк оһүохайын - нэһилиэк Аҕа баһылыга, куорат оһүохайын - күорат Аҕа баһылыга, улуус оһүохайын - улуус Аҕа баһылыга этэн саҕалыылларын курдук үгэһи, бастаан Хаҥалас улууһугар, ол кэннэ бүтүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн көҕүлүүр үлэни бу сылтан саҕалыырга;

Бэсиһинэн, Хаҥалас улууһун Бөртө нэһилиэгэр (II Малдьаҕарга) "Саха Боотүр" диэн эдэр ыччаты өбүгэ үгэстэрин, итэҕэлин нөҥүө эт-хаан өттүнэн эрчийэр, дойдүга бэриниилээх буоларга үөрэтэр уһуйааны нэһилиэк үонна улуус иһигэр күүскэ өйүүргэ.

Ити курдук икки күннээх күргүөмнээх күрэх ааста. Күрэх кыттыылаахтара бары сыаналаах бирииһинэн наҕараадаланнылар. Күрэххэ үбүнэн күүс-көмө буоллулар меценат Алексеева Антонина Саввична - "Оһүохай" түмсүү сэбиэтин чилиэнэ, арчыһыт, алгысчыт, оһүохайдьыт. Ону сэргэ олохтоох Борисовтар дьиэ кэргэттэрин "Көмүлүөк" түмсүү аатыттан уонна да атын тэрилтэлэр бириистэрэ туттарылыннылар.

Күөн-күрэс кыттыылаахтарыгар улуустааҕы култуура салалтатын аатыттан киэҥ кынаттаах оһуохайы, эрчимнээх эһиэкэйи, алгыстаах-алыптаах тылгыт кылыһахтаах ырыата куйаарга тиийэн алгыс кустугун түһэрэн, ил-эйэ олохтонуохтун!

Улууспут оһүохайа сайда турдун. Өссө даҕаны былааҥҥа киирэн, үлэ күргүөмнээхтик барыа диэн эрэнэбит. Сахабыт Ытык Оһүохайа сайыннын!



#КультураХаналас
992

Оставить сообщение:

АРХИВ ВЫПУСКОВ
Рекламный баннер 300x250px 300na250
МЫ В СОЦСЕТЯХ
Рекламный баннер 300x600px 300na600
ПОЛЕЗНЫЕ РЕСУРСЫ
Рекламный баннер 300x100px right1
Рекламный баннер 300x100px right2
Рекламный баннер 300x100px right3